Άρθρο 67 Ν. 998/1979 – Δασωμένοι αγροί: Πώς μπορούν να αξιοποιηθούν εκτάσεις που ήταν παλαιότερα αγροτικές;
Έχετε μια ιδιοκτησία που το 1945 ήταν αγροτική, αλλά σήμερα εμφανίζεται ως δασική στον δασικό χάρτη;
Η φυσική δάσωση παλαιών γεωργικών εκτάσεων αποτελεί συνηθισμένο φαινόμενο στην Κρήτη και σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδας. Ελαιώνες, αμπέλια, αναβαθμίδες και άλλες καλλιεργούμενες εκτάσεις εγκαταλείφθηκαν σταδιακά, με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί φυσική ξυλώδης βλάστηση.
Σήμερα, πολλές από αυτές τις ιδιοκτησίες εμφανίζονται στους δασικούς χάρτες με τον χαρακτηρισμό ΑΔ (άλλης μορφής το 1945 – δασική μορφή σήμερα).
Το άρθρο 67 του Ν. 998/1979, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 93 του Ν. 4915/2022, προβλέπει ειδικές ρυθμίσεις για τους αγρούς που άλλαξαν μορφή, τόσο ως προς το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς όσο και ως προς τη δυνατότητα αγροτικής αξιοποίησής τους.
Η εφαρμογή του άρθρου προϋποθέτει συγκεκριμένες διαπιστώσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες και, σε αρκετές περιπτώσεις, εμπεριστατωμένη τεχνική και φωτοερμηνευτική τεκμηρίωση.
Τι είναι οι δασωμένοι αγροί;
Δασωμένοι αγροί είναι εκτάσεις που στο παρελθόν είχαν αγροτική μορφή, αλλά στη συνέχεια καλύφθηκαν από φυσική δασική βλάστηση, συνήθως λόγω εγκατάλειψης της γεωργικής δραστηριότητας.
Για την εφαρμογή του άρθρου 67 εξετάζεται κυρίως η μορφή της έκτασης:
- Στις αεροφωτογραφίες του 1945 ή, εφόσον αυτές δεν είναι ευκρινείς, του 1960.
- Κατά τη μεταγενέστερη εξέλιξή της.
- Στη σημερινή κατάσταση, προκειμένου να προσδιοριστεί ο ειδικότερος χαρακτήρας της βλάστησης.
Η ιστορική γεωργική χρήση αποτελεί βασική προϋπόθεση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να καθοριστεί η δυνατότητα υπαγωγής και αξιοποίησης της έκτασης.
Τι προβλέπει το άρθρο 67 για το ιδιοκτησιακό καθεστώς;
Η παράγραφος 1 του άρθρου 67 προβλέπει ότι το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας επί εκτάσεων που είχαν αγροτική μορφή στις αεροφωτογραφίες του 1945 ή, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, του 1960 και δασώθηκαν μεταγενέστερα, εφόσον το ίδιο δεν θεμελιώνει δικαιώματα κυριότητας βάσει τίτλου.
Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ιδιοκτήτες δασωμένων αγρών, καθώς αντιμετωπίζει το ιδιοκτησιακό ζήτημα χωρίς να απαιτείται η παλαιότερη ειδική διοικητική διαδικασία αναγνώρισης ιδιωτικής κυριότητας με τίτλους προ του 1946.
Ωστόσο, πρέπει να ελέγχεται αν υφίστανται τίτλοι του Δημοσίου, καταγραφή ως δημόσιο κτήμα ή άλλοι λόγοι που εμποδίζουν την εφαρμογή της διάταξης.
Η υπαγωγή στο άρθρο 67 δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πλήρη επίλυση κάθε ιδιοκτησιακής διαφοράς ούτε με ανεξέλεγκτη δυνατότητα αλλαγής χρήσης της έκτασης.
Τι μπορεί να γίνει με μια έκταση που υπάγεται στο άρθρο 67;
Η δυνατότητα αξιοποίησης εξαρτάται αποφασιστικά από το εάν η έκταση έχει σήμερα μορφή δάσους ή δασικής έκτασης, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 3 του Ν. 998/1979.
Περίπτωση Α: Η έκταση έχει σήμερα μορφή δασικής έκτασης
Εφόσον διαπιστωθεί ότι ο πρώην αγρός υπάγεται στην παράγραφο 2 του άρθρου 3 του Ν. 998/1979, εφαρμόζεται η παράγραφος 3 του άρθρου 67.
Στην περίπτωση αυτή:
- Η έκταση εξαιρείται από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας.
- Προβλέπεται η δυνατότητα αναμόρφωσης του δασικού χάρτη σύμφωνα με τον ειδικότερο χαρακτηρισμό της.
- Επιτρέπεται η απομάκρυνση της φυόμενης δασικής βλάστησης, μετά από την προβλεπόμενη άδεια της αρμόδιας Δασικής Υπηρεσίας.
- Δημιουργείται η δυνατότητα επαναφοράς της έκτασης σε αγροτική χρήση, με την επιφύλαξη άλλων εφαρμοστέων περιορισμών.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική δυνατότητα για παλαιές αγροτικές ιδιοκτησίες που δασώθηκαν λόγω εγκατάλειψης.
Περίπτωση Β: Η έκταση έχει σήμερα μορφή δάσους
Εάν η έκταση υπάγεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 3 του Ν. 998/1979, εφαρμόζεται η παράγραφος 2 του άρθρου 67.
Η έκταση εξακολουθεί να υπάγεται στη δασική νομοθεσία, αλλά προβλέπεται η δυνατότητα γεωργικής ή δενδροκομικής εκμετάλλευσης, για επιφάνεια έως 30 στρέμματα, υπό ειδικές προϋποθέσεις.
Απαιτείται προηγούμενη άδεια από τον αρμόδιο Προϊστάμενο της Επιθεώρησης Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής, μετά από εισήγηση της Δασικής Υπηρεσίας.
Για εκτάσεις μεγαλύτερες των 5 στρεμμάτων απαιτείται επιπλέον οικονομοτεχνική μελέτη, με την οποία τεκμηριώνεται η συνδρομή των προβλεπόμενων εδαφολογικών, οικολογικών και λοιπών προϋποθέσεων.
Στην περίπτωση αυτή δεν επέρχεται γενική εξαίρεση από τη δασική νομοθεσία, ούτε παρέχεται ανεπιφύλακτο δικαίωμα αλλαγής χρήσης.
Ποιος αποφασίζει αν πρόκειται για δάσος ή δασική έκταση;
Ο ειδικότερος χαρακτηρισμός είναι καθοριστικός για την εφαρμογή του άρθρου 67.
Όταν υπάρχει αναρτημένος δασικός χάρτης και δεν έχει καταρτιστεί δασολόγιο, αρμόδια για τη διάκριση μεταξύ δάσους και δασικής έκτασης είναι η Επιτροπή Δασολογίου της οικείας Περιφερειακής Ενότητας, σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 67.
Η κρίση της Επιτροπής είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς καθορίζει ποιο καθεστώς προστασίας και διαχείρισης μπορεί να εφαρμοστεί.
Η Επιτροπή εξετάζει τα διαθέσιμα στοιχεία, αξιολογεί τη μορφή και τη σύνθεση της βλάστησης και αποφαίνεται για τον ειδικότερο χαρακτήρα της έκτασης.
Γιατί είναι απαραίτητη η εμπεριστατωμένη τεχνική έκθεση δασολόγου;
Η επιστημονική τεκμηρίωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την ουσιαστική υποστήριξη αιτήματος υπαγωγής στο άρθρο 67.
Δεν αρκεί να διαπιστωθεί ότι μια έκταση ήταν αγροτική το 1945. Πρέπει να εξεταστεί η ιστορική εξέλιξη της βλάστησης, να προσδιοριστεί ο σημερινός ή κατά περίπτωση κρίσιμος δασολογικός χαρακτήρας και να τεκμηριωθεί η δυνατότητα εφαρμογής της κατάλληλης παραγράφου του άρθρου.
Μια εμπεριστατωμένη τεχνική έκθεση φωτοερμηνείας και δασολογικής αξιολόγησης μπορεί να περιλαμβάνει:
Ιστορική φωτοερμηνεία: Αναλυτική εξέταση αεροφωτογραφιών του 1945, του 1960 και μεταγενέστερων ετών, ώστε να αναγνωριστούν καλλιέργειες, αναβαθμίδες, παλαιά όρια αγροτεμαχίων και η σταδιακή επέκταση της φυσικής βλάστησης.
Δασολογική ανάλυση: Αναγνώριση των ειδών βλάστησης, αξιολόγηση της δομής, της πυκνότητας, της συγκόμωσης και της χωρικής κατανομής τους, σε συνδυασμό με τα κριτήρια της δασικής νομοθεσίας.
Γεωχωρική ανάλυση GIS: Ακριβής εντοπισμός της έκτασης, σύγκριση ιστορικών και σύγχρονων ορθοφωτοχαρτών, ψηφιοποίηση επιμέρους τμημάτων και παραγωγή θεματικών χαρτών τεκμηρίωσης.
Αυτοψία υπαίθρου: Καταγραφή της υφιστάμενης βλάστησης και των φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών της έκτασης, όπου απαιτείται.
Νομοθετική τεκμηρίωση: Συσχέτιση των επιστημονικών δεδομένων με τις διατάξεις των άρθρων 3 και 67 του Ν. 998/1979 και αιτιολόγηση του αιτούμενου ειδικότερου χαρακτηρισμού.
Η σημασία της σωστής δασολογικής αξιολόγησης
Η διάκριση μεταξύ δάσους και δασικής έκτασης δεν είναι πάντοτε προφανής, ιδιαίτερα σε μεσογειακά οικοσυστήματα με θαμνώδη και δενδρώδη βλάστηση.
Μια σωστά τεκμηριωμένη έκθεση δεν περιορίζεται σε μια απλή εκτίμηση του ποσοστού κάλυψης. Εξετάζει συνδυαστικά τη φυσιογνωμία της βλάστησης, τη δομή της, τις οικολογικές συνθήκες και τα κριτήρια της ισχύουσας νομοθεσίας.
Η τεχνική έκθεση μπορεί επομένως να συμβάλει ουσιαστικά στην παρουσίαση των κρίσιμων στοιχείων ενώπιον της αρμόδιας Δασικής Υπηρεσίας και της Επιτροπής Δασολογίου.
Ποια είναι η διαδικασία υπαγωγής στο άρθρο 67;
1. Αρχικός έλεγχος της ιδιοκτησίας
Εξετάζεται ο χαρακτηρισμός στον δασικό χάρτη, η ιστορική αγροτική μορφή και το διαθέσιμο ιδιοκτησιακό υλικό.
2. Φωτοερμηνευτική και δασολογική διερεύνηση
Πραγματοποιείται συγκριτική εξέταση αεροφωτογραφιών, χαρτογραφικών δεδομένων και, όπου χρειάζεται, αυτοψία.
3. Προετοιμασία τεχνικού φακέλου
Συντάσσεται εμπεριστατωμένη τεχνική έκθεση με τεκμηριωμένα συμπεράσματα και σχετικά διαγράμματα, εφόσον απαιτείται για την υποστήριξη της συγκεκριμένης υπόθεσης.
4. Υποβολή αίτησης στην αρμόδια Δασική Υπηρεσία
Υποβάλλεται το αίτημα, με τα στοιχεία εντοπισμού της έκτασης και τα αναγκαία διοικητικά και ιδιοκτησιακά δικαιολογητικά.
5. Έλεγχος των προϋποθέσεων και ειδικότερος χαρακτηρισμός
Εξετάζεται το ιδιοκτησιακό ζήτημα και ακολουθεί, όπου προβλέπεται, η διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής Δασολογίου για τη διάκριση μεταξύ δάσους και δασικής έκτασης.
6. Εφαρμογή της αντίστοιχης διαδικασίας
Ανάλογα με την απόφαση και τον ειδικότερο χαρακτηρισμό, μπορεί να ακολουθήσει αναμόρφωση του δασικού χάρτη, άδεια απομάκρυνσης βλάστησης ή διαδικασία έγκρισης γεωργικής και δενδροκομικής εκμετάλλευσης.
Ποια δικαιολογητικά μπορεί να απαιτηθούν;
Ο φάκελος διαμορφώνεται ανάλογα με τη συγκεκριμένη υπόθεση και μπορεί να περιλαμβάνει:
- Αίτηση του ενδιαφερομένου.
- Απόσπασμα του δασικού χάρτη με εντοπισμό της έκτασης ή κατάλληλα γεωχωρικά στοιχεία εντοπισμού.
- Τοπογραφικό ή κτηματολογικό διάγραμμα.
- Βεβαίωση της αρμόδιας Κτηματικής Υπηρεσίας περί μη καταγραφής ως δημόσιου κτήματος, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες εφαρμογής.
- Τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα στοιχεία έννομου συμφέροντος, ανάλογα με το επιμέρους αίτημα.
- Εμπεριστατωμένη τεχνική έκθεση φωτοερμηνείας και δασολογικής αξιολόγησης, όπου κρίνεται αναγκαία για την τεκμηρίωση.
- Θεματικούς χάρτες, αεροφωτογραφίες και σχετικά αποδεικτικά στοιχεία.
- Οικονομοτεχνική μελέτη, όπου προβλέπεται για την αιτούμενη αγροτική εκμετάλλευση.
Η τεχνική έκθεση δεν υποκαθιστά τις αποφάσεις και άδειες των αρμόδιων διοικητικών οργάνων.
Μπορεί να εφαρμοστεί το άρθρο 67 σε ήδη κυρωμένο δασικό χάρτη;
Ναι. Η διαδικασία μπορεί να εξεταστεί και για έκταση που περιλαμβάνεται σε ήδη κυρωμένο δασικό χάρτη, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις της διάταξης.
Η εγκύκλιος ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/78221/4436/27-07-2022 αναφέρεται ρητά σε εκτάσεις ΑΔ αναρτημένων ή κυρωμένων δασικών χαρτών.
Η εφαρμογή του άρθρου 67 δεν ταυτίζεται με τη διαδικασία αντιρρήσεων ούτε με τη διόρθωση πρόδηλου σφάλματος. Πρόκειται για αυτοτελή νομοθετική ρύθμιση, με ιδιαίτερες προϋποθέσεις και διοικητική διαδικασία.
Τι μπορούμε να αναλάβουμε για την ιδιοκτησία σας;
Το δασολογικό μελετητικό μας γραφείο διαθέτει εξειδίκευση στη φωτοερμηνεία ιστορικών αεροφωτογραφιών, στη δασολογική αξιολόγηση και στη γεωχωρική ανάλυση με χρήση GIS.
Αναλαμβάνουμε:
- Τον έλεγχο της δυνατότητας υπαγωγής στο άρθρο 67 του Ν. 998/1979.
- Τη διερεύνηση της αγροτικής μορφής της έκτασης κατά το 1945 ή, όπου προβλέπεται, το 1960.
- Τη διαχρονική φωτοερμηνεία και αξιολόγηση της φυσικής βλάστησης.
- Τη σύνταξη εμπεριστατωμένων τεχνικών εκθέσεων δασολόγου, με χαρτογραφική και νομοθετική τεκμηρίωση.
- Την προετοιμασία των τεχνικών στοιχείων για την εξέταση από την αρμόδια Επιτροπή Δασολογίου.
- Την επιστημονική υποστήριξη της διαδικασίας υπαγωγής και των συναφών αιτημάτων.
- Την εκπόνηση των απαιτούμενων ειδικών μελετών, όπου αυτό εμπίπτει στις υπηρεσίες μας.
Έχετε παλαιό αγρό που σήμερα εμφανίζεται ως δασική έκταση;
Επικοινωνήστε μαζί μας για να διερευνήσουμε εάν η έκτασή σας μπορεί να υπαχθεί στο άρθρο 67 και ποια διαδικασία προβλέπεται στην περίπτωσή σας.
Η κατάλληλη επιστημονική τεκμηρίωση και η ορθή επιλογή διοικητικής διαδικασίας είναι καθοριστικά στοιχεία για την αποτελεσματική υποστήριξη του αιτήματός σας.
Βασικό νομοθετικό πλαίσιο
- Ν. 998/1979, άρθρα 3 και 67, όπως ισχύουν.
- Ν. 4915/2022, άρθρο 93.
- Εγκύκλιος ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/78221/4436/27-07-2022.
- Εγκύκλιος ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/105186/6251/12-10-2022.
- Ν. 3208/2003, άρθρο 3, σχετικά με τις Επιτροπές Δασολογίου.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Η εφαρμογή του άρθρου 67 απαιτεί εξατομικευμένο έλεγχο των πραγματικών και νομικών δεδομένων κάθε έκτασης.
Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2026.
